درسنامه فرهنگ و هنر هشتم
بخش 1: هنرهای تجسمی (فصل 3: عکاسی)
درس اول: بافت
فکر کنید (صفحهی 38 تا 39 کتاب درسی)
آیا به جذّابیت بافتهای متنوّع در پیرامون خود توجه دارید؟ آیا تا به حال از بافت خاصّی عکّاسی کردهاید؟
به نظر شما چه عاملی در نمایش بافتهای مختلف در یک عکس بیشترین تأثیر را دارد؟ آیا دقت کردهاید که تغییر زاویهی تابش نور در نمایش کیفیت بافت موضوع انتخابی چه تأثیری دارد؟
|
|
|
|
به تصاویر زیر دقّت کنید. تأثیر نور بر بافتهای متنوّع را بررسی و مقایسه کنید.
|
|
|
|
همانگونه که میدانید بافت، یکی از عناصر بصری است که از کنار هم قرار گرفتن نقاط، خطوط، سطوح، حجمها و رنگها بهوجود میآید و گاه بهصورت تخت (صاف) و گاه بهصورت برجسته و فرو رفته است. تجربهی بافت تخت از طریق دیدن صورت میگیرد ولی بافتهای برجسته و فرورفته را علاوه بر دیدن، از طریق لمس کردن هم میتوان درک کرد. میزان و زاویهی تابش نور بر نمایش بافتهای مختلف تأثیر زیادی دارد. آیا میدانید بهترین زاویهی تابش نور برای نمایش هر بافت، کدام است؟ به تصاویر صفحه بعد توجه کنید و تأثیر نور را بر آن بررسی کنید.
عکاسی کنید (صفحهی 40 کتاب درسی)
ابتدا چند نمونه از یک پدیدهی طبیعی (تنهی درخت، صدف، سنگ، پر پرندگان، پوست میوههای مختلف و …) را لمس کرده و سعی کنید تنوّع بافتهای موجود را درک کنید. سپس یک نمونه را موضوع عکّاسی خود قرار دهید و در ساعات مختلف روز از آن عکّاسی کنید. برای درک بهتر شرایط نوری و مقایسهی نهایی میتوانید در هر ساعت دو عکس بگیرید (عکس اول فقط موضوع را نشان دهد و عکس دیگر، موضوع و فضای اطراف آن و شرایط نوری محیط را نشان دهد). یکبار حدود ساعت نه صبح عکس بگیرید. بار دوم حدود ساعت دوازده ظهر عکس بگیرید. عکسهای دیگر را ساعت چهار بعدازظهر و هفت شب بگیرید و اگر چنانچه در فصل بهار و تابستان عکاسی میکنید تا حدود ساعت 7 بعدازظهر نیز میتوانید به عکّاسی ادامه دهید. هشت عکس گرفته شده را با یکدیگر مقایسه کنید و دربارهی این موضوعات با هم صحبت کنید:
- در کدام عکس بافت موضوع بهتر نشان داده شده است؟
- به نظر شما چه عاملی باعث شده بافت موضوع برجستهتر نشان داده شود؟
- پس از این تجربه، به نظر شما بهترین موقع عکّاسی از بافتهای مختلف در نور روز چیست؟
میزان و زاویهی تابش نور بر پدیدههای مختلف در تشخیص بافت آنها تأثیر بهسزایی دارد. نور شدید و مستقیم، وضوح و کیفیت بافت را از بین میبرد. نور کم و مایل، باعث ایجاد تیرگیهای شدید روی موضوع میشود. لازم است عکّاس برای نمایش بهترین حالت بافت موضوع، علاوه بر تنظیم نور مناسب، به زاویهی تابش نور نیز دقّت کند تا نور و سایهی روی موضوع، کیفیت بافت را به بهترین نحو نمایش دهد. توجه داشته باشید که در هوای ابری، بهدلیل یکدست بودن نور موجود در محیط پیرامون شما و عدم وجود تیرگی و روشناییهایی که بهواسطه نور آفتاب ایجاد میشود، بافتهای موجود به بهترین شکل در عکس به ثبت نخواهید رسید.
آیا میدانید پس از چندبار عکّاسی می توانید کیفیت بافت موضوع را به بهترین نحو نشان دهید؟ اطمینان داشته باشید هرچه بیشتر تمرین کنید و تجربیات بیشتری در زمینهی عکّاسی از موضوعهای مختلف داشته باشید نتیجهی بهتری میگیرید.
خودارزیابی (صفحهی 40 کتاب درسی)
- از میان موضوعهای دلخواه خود نمونهای را انتخاب کنید که بافت لامسهای (فرو رفته و برجسته) داشته باشد. از آن بهگونهای عکّاسی کنید که بافت موضوع به بهترین شکل نمایش داده شود.
درس دوم: قاببندی
فکر کنید (صفحهی 41 کتاب درسی)
آیا برای عکاّسی از موضوع دلخواه خود از قاب افقی استفاده میکنید یا قاب عمودی؟ به نظر شما چه تفاوتهایی بین نمایش موضوع در قاب افقی و عمودی وجود دارد؟ هنگام عکاّسی قاب خود را چگونه انتخاب میکنید؟
قاب، موضوع عکّاسی و فضای اطراف آن را در یک محدودهی مشخص قرار میدهد. برای درک ویژگیهای قابهای افقی و عمودی، میتوانید از موضوع دلخواه در هر دو قاب عکّاسی کنید.
به نمونههای عکّاسی با قاب عمودی توجه کنید.
|
|
|
به نمونههای عکّاسی با قاب افقی توجه کنید.
|
|
|
عکاسی کنید (صفحهی 42 کتاب درسی)
برای عکّاسی، موضوعهای دلخواه خود را انتخاب کنید. از هر موضوع با قاب افقی و عمودی عکّاسی کنید. عکسهای خود را به دوستانتان نشان دهید و دربارهی موضوعات زیر با یکدیگر گفتوگو کنید.
- کدامیک از عکسها ویژگیهای موضوع انتخابی را بهتر نشان میدهد؟
- به نظر شما هر یک ازقابهای افقی و عمودی برای عکّاسی از چه موضوعاتی، مناسبترند؟
انتخاب نوع قاب، بستگی به نظر شما دارد و اینکه میخواهید روی کدامیک از ویژگیهای موضوع تأکید کنید.
خودارزیابی (صفحهی 42 کتاب درسی)
- دو موضوع مختلف را به دلخواه خود برای عکّاسی انتخاب کنید؛ یک موضوع مناسب برای عکّاسی با قاب افقی و یک موضوع مناسب برای عکّاسی با قاب عمودی. چگونه قاب را انتخاب میکنید؟
بیشتر بدانید:
شاید برای شما دانشآموزان عزیز، آشنایی با عکاسی دفاع مقدس و عکاسان جبهه و جنگ، خالی از لطف نباشد. عکاّسانی که در روزهای پرتلاطم جنگ با دوربینهای خود آثار ارزشمندی را آفریدند. جاویدالاثر کاظم اخوان یکی از این عزیزان است. کاظم اخوان در سال 1338 در شهر مشهد متولد شد. تحصیلات ابتدایی و متوسطه را با اخذ دو دیپلم طبیعی و ریاضی در زادگاه خود به پایان رساند. او در دوران تحصیل، به ورزش علاقهمند بوده و در مسابقات کشتی آموزشگاههای استان صاحب مقام بود.
با آغاز جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، خود را به اهواز رساند و به ستاد جنگهای نامنظم پیوست. او یک رزمنده بود که با تشویق شهید چمران تبدیل به یک عکاّس جنگ شد که دیگر در عملیاتهای چریکی با دوربین عکّاسی و فیلمبرداری حضور مییافت. آثار کاظم اخوان، در نمایشگاه بزرگ عکسی که به مناسبت سومین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی، با حضور 75 عکاس حرفهای و آماتور در موزه هنرهای معاصر برگزار گردید، خوش درخشید. همچنین تعدادی از آثارش در ویژهنامه منتشر شده توسط ستاد تبلیغات جنگ در 22 بهمن 1361 که حاصل کار عکّاسان حرفهای جنگ بود به چاپ رسید. تعدادی از آثار اخوان در جلد اول و دوم مجموعه کتابهای «جنگ تحمیلی Imposed War» به چاپ رسیده است.
اخوان پس از ثبت لحظات تاریخی فتح خرمشهر در عملیات بیتالمقدس در تیرماه 1361، بعد از حمله گسترده رژیم صهیونیستی به همراه رزمندگان تیپ 27 محمد رسول الله (ص) راهی سوریه شد و در 14 تیرماه 1361 ربوده شد. از آن تاریخ تاکنون اخبار ضد و نقیضی در ارتباط با سرنوشت او و همراهانش مبنی بر شهادت و یا اسارت او منتشر شده است. آثار او هماکنون در گنجینه انجمن عکاّسان انقلاب و دفاع مقدس و آرشیو خبرگزاری ایرنا نگهداری میشود.
در ادامه شاهد نمونههایی از آثار ایشان خواهید بود.
|
|
درس سوم: زاویهی دید
فکر کنید (صفحهی 44 کتاب درسی)
به نظر شما از چند زاویه میتوان از یک موضوع عکّاسی کرد؟
آیا عکّاس میتواند با تغییر «زاویهی دید» خود نسبت به موضوع، میزان جذابیت عکس را افزایش دهد؟
اشیا و پدیدههای گوناگون از زوایای مختلف به شکلهای متنوعی دیده میشوند. اغلب ما از پدیدههای مختلف، یک تصویر ثابت در ذهن داریم. هنگام عکّاسی، تصاویر زیباتر و تازهتر را از زاویههای دید غیرمعمول تجربه میکنیم تا جنبههایی از پدیده را درک کنیم که تا به حال به آنها توجّه نداشتهایم. این ویژگی، بسته به نوع پدیده یا شیء مورد نظر، متفاوت است. برای مثال وقتی برای اوّلین بار یک درخت را از «زاویهی دید» بالا (طبقهی ششم یک ساختمان) میبینیم، تفاوت آنرا با دید معمولی که همیشه از پایین به آن نگاه کردهایم، درمییابیم. متناسب با موضوع انتخابی و هدفی که از عکّاسی دارید میتوانید زاویههای دید مختلف را تجربه کنید.
به عکسها دقتّ کنید. زاویهی دیدهای مختلف را در این عکسها مقایسه کنید. کدامیک از این زاویهی دیدها برای شما جذّابتر و جدیدتر است؟
|
|
|
|
عکاسی کنید (صفحهی 45 تا 46 کتاب درسی)
از موضوع دلخواه خود از زاویههای مختلف (زاویهی روبهرو، نیمرخ، پشت، بالا، پایین و …) عکّاسی کنید.
عکسهای گرفته شده را در کلاس به نمایش گذاشته و دربارهی ویژگیهای هر یک از زاویهی دیدهای انتخاب شده با یکدیگر گفتوگو کنید. در پایان با مشورت یکدیگر عکسی را که زاویهی دید جدیدتر و جذابتر دارد انتخاب کنید.
به زاویهی دید عکّاس در تصاویر صفحه بعد دقّت کنید.
|
|
|
|
خودارزیابی (صفحهی 46 کتاب درسی)
- موضوعی را به دلخواه برای عکاّسی انتخاب کرده و از سه کنید زوایای دید خود را طوری انتخاب کنید که موضوع مورد نظرتان در هر عکس، کاملاً متفاوت دیده شود.
درس چهارم: رنگ
فکر کنید (صفحهی 47 کتاب درسی)
آیا تا به حال عکس سیاه و سفید دیدهاید؟ به نظر شما چه تفاوتهایی بین عکس سیاه و سفید و عکس رنگی وجود دارد؟ به نظر شما رنگ چه ویژگیای در عکس ایجاد میکند؟
|
|
|
|
طبیعت و پدیدههای پیرامون ما اغلب رنگی هستند. عکسهای رنگی، زیباییهای پدیدههای مختلف را بهصورت طبیعی به نمایش میگذارند. در عکسهای رنگی، ایجاد هماهنگی میان رنگهای مختلف اهمّیت زیادی دارد. گاه عکّاسان با استفاده از ویژگی رنگها نقطه تأکیدی در عکس ایجاد میکنند.
به چند نمونه عکس رنگی توجّه کنید.
|
|
|
|
|
|
بسیاری از عکّاسان حرفهای از موضوعات مختلف، عکس سیاه و سفید میگیرند. به این ترتیب عکّاسان با حذف رنگها و ایجاد هماهنگی میان درجات مختلف سطوح سفید و سیاه و خاکستری، عکسهای جالب توجّهی میگیرند.
عکاسی کنید (صفحهی 49 کتاب درسی)
موضوعی را با رنگ دلخواه خود برای عکاّسی انتخاب کنید. موضوع مورد نظر را در فضاهای رنگی متفاوتی قرار داده و عکّاسی کنید. عکسها را به دوستان خود نشان دهید و دربارهی این موضوعات با یکدیگر گفتوگو کنید:
- موضوع مورد نظر شما در کدامیک از فضاهای رنگی جذّابیت بصری بیشتری پیدا میکند؟
- کدامیک از فضاهای رنگی انتخاب شده، موضوع انتخابی شما را مورد تأکید قرار میدهد؟
- در کدامیک از تصاویر، موضوع اصلی توجّه بیننده را به خود جلب نمیکند؟
خودارزیابی (صفحهی 49 کتاب درسی)
عکسی بگیرید که نقطهی تأکید آن رنگ مورد علاقه شما باشد.